Վանիկ Նիկոյանի հայտարարությունը՝ ի պատասխան Ալիևի վտանգավոր հռետորաբանության
Հայաստանի տարածքային ամբողջականությունը սակարկման առարկա չէ
Ալիևի հայտարարությունը՝ որպես միջազգային իրավունքի վտանգավոր շահարկում և տարածաշրջանային ապակայունացման նախադեպ
2026 թվականի հունվարի 16-ին Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևը հանդես եկավ հայտարարությամբ, որի համաձայն՝ «Ժամանակակից Հայաստանի տարածքում Արևմտյան Ադրբեջանի Հանրապետության ստեղծումը լիովին օրինական է ժողովուրդների ինքնորոշման իրավունքի շրջանակներում»՝ հղում կատարելով ՄԱԿ-ի կանոնադրությանը և միջազգային իրավունքի սկզբունքներին։
Այս հայտարարությունը ներկայացվում է որպես իրավական հիմնավորում, սակայն իրականում այն հանդիսանում է միջազգային իրավունքի նորմերի քաղաքական շահարկում և ուղղված է Հայաստանի Հանրապետության տարածքային ամբողջականության և սուվերենության կասկածի տակ դրմանը։
⸻
Ինքնորոշման իրավունքի սխալ մեկնաբանումը
Ժողովուրդների ինքնորոշման իրավունքը ամրագրված է ՄԱԿ-ի կանոնադրության 1-ին հոդվածում և հանդիսանում է միջազգային իրավունքի հիմնարար սկզբունքներից մեկը։ Սակայն այդ սկզբունքը չի գործում ինքնուրույն և չի գերակայում պետությունների տարածքային ամբողջականության սկզբունքին։
ՄԱԿ-ի կանոնադրությունը, ինչպես նաև ՄԱԿ-ի Գլխավոր ասամբլեայի 1970 թվականի հռչակագիրը հստակ սահմանում են, որ ժողովուրդների ինքնորոշման իրավունքը չի կարող կիրառվել արդեն գոյություն ունեցող անկախ և սուվերեն պետության տարածքի մասնատման նպատակով։
Այլ կերպ ասած՝ ինքնորոշման իրավունքը չի կարող օգտագործվել որպես իրավական հիմք՝ այլ պետության տարածքում նոր պետական միավոր ստեղծելու համար։
⸻
Տարածքային ամբողջականության սկզբունքը
Միջազգային իրավունքի երկրորդ հիմնարար սկզբունքը պետությունների տարածքային ամբողջականությունն է։ Այն ամրագրված է ՄԱԿ-ի կանոնադրության 2-րդ հոդվածում և հանդիսանում է միջազգային հարաբերությունների հիմքը։
ՄԱԿ-ի անդամ պետությունները պարտավոր են.
• հարգել միմյանց տարածքային ամբողջականությունը
• ձեռնպահ մնալ ուժի կիրառման սպառնալիքից
• չաջակցել անջատողական շարժումներին այլ պետությունների տարածքում
Հայաստանի Հանրապետությունը միջազգային իրավունքի լիարժեք սուբյեկտ է, ՄԱԿ-ի անդամ պետություն և ճանաչված է իր ներկայիս սահմաններով։
⸻
Քաղաքական մանիպուլյացիայի դասական մեխանիզմ
Ալիևի հայտարարությունը տեղավորվում է քաղաքական մանիպուլյացիայի դասական սցենարի մեջ.
1. Ստեղծվում է «պատմական իրավունք» հասկացություն
2. Ներկայացվում է «վերադարձի իրավունք»
3. Հետո՝ «ժողովրդի ինքնորոշում»
4. Վերջում՝ «պետականության ստեղծում»
Այս մոդելը նախկինում կիրառվել է մի շարք հակամարտություններում՝ Ղրիմում, Դոնբասում, Աբխազիայում, Հարավային Օսիայում, և բոլոր դեպքերում այն հանգեցրել է ռազմական էսկալացիայի և միջազգային իրավունքի խախտման։
⸻
Իրավական հիմք չունեցող պնդումներ
Ալիևի այն պնդումը, թե սա «ոչ թե իր քմահաճույքն է, այլ այն կազմակերպության կանոնադրությունը, որի անդամ է Հայաստանը», իրականությանը չի համապատասխանում։
ՄԱԿ-ի կանոնադրությունը չի նախատեսում որևէ մեխանիզմ, որով հնարավոր է մեկ պետության տարածքում ստեղծել այլ պետություն՝ առանց տվյալ պետության համաձայնության։
Հայաստանը երբևէ չի ճանաչել և չի կարող ճանաչել որևէ «Արևմտյան Ադրբեջանի Հանրապետություն» իր տարածքում։
⸻
Տարածաշրջանային անվտանգության սպառնալիք
Այս հայտարարությունը վտանգավոր նախադեպ է ստեղծում Հարավային Կովկասում։ Այն ուղղված է.
• տարածաշրջանային կայունության խաթարմանը
• նոր տարածքային պահանջների օրինականացման փորձին
• քաղաքական ճնշման ուժեղացմանը Հայաստանի նկատմամբ
Նման հռետորաբանությունը հակասում է խաղաղ համակեցության և բանակցային գործընթացի հիմունքներին։
⸻
Դիվանագիտական դիրքորոշում
Ես՝ Վանիկ Նիկոյանս, խորը մտահոգություն եմ հայտնում Ադրբեջանի Հանրապետության նախագահի՝ 2026 թվականի հունվարի 16-ին արված հայտարարության կապակցությամբ, ըստ որի «Ժամանակակից Հայաստանի տարածքում Արևմտյան Ադրբեջանի Հանրապետության ստեղծումը լիովին օրինական է ժողովուրդների ինքնորոշման իրավունքի շրջանակներում»։
Հայտարարում եմ, որ նման պնդումները բացարձակապես չեն համապատասխանում միջազգային իրավունքին և հանդիսանում են ՄԱԿ-ի կանոնադրության հիմնարար սկզբունքների խախտում։
Ժողովուրդների ինքնորոշման իրավունքը չի կարող մեկնաբանվել որպես այլ պետության տարածքում նոր պետական միավոր ստեղծելու իրավունք և չի գերակայում պետությունների տարածքային ամբողջականության սկզբունքին։
Հայաստանի Հանրապետությունը միջազգային իրավունքի լիարժեք սուբյեկտ է, ՄԱԿ-ի անդամ պետություն և ճանաչված է իր ներկայիս սահմաններով։ Հայաստանի տարածքում որևէ այլ պետական միավորի ստեղծման վերաբերյալ որևէ քննարկում իրավական հիմք չունի։
Ես հարիր չեմ համարում նման հայտարարությունները որպես տարածաշրջանային կայունությանը սպառնացող և խաղաղ գործընթացին հակասող հռետորաբանություն։
Հայաստանի Հանրապետությունը վերահաստատում է իր հանձնառությունը միջազգային իրավունքի սկզբունքներին և խաղաղ կարգավորման գործընթացին։
⸻
Իլհամ Ալիևի հայտարարությունը չի հանդիսանում իրավական դիրքորոշում։ Այն քաղաքական հայտարարություն է, որը հիմնված է միջազգային իրավունքի սկզբունքների խեղաթյուրված մեկնաբանության վրա։
Այն ուղղված է Հայաստանի Հանրապետության տարածքային ամբողջականության և սուվերենության կասկածի տակ դրմանը և կարող է դիտարկվել որպես ապագա ճնշումների և հնարավոր էսկալացիաների գաղափարական նախապատրաստում։
Հայաստանի Հանրապետությունը շարունակում է մնալ միջազգային իրավունքի լիարժեք սուբյեկտ՝ իր միջազգայնորեն ճանաչված սահմաններով, և որևէ երրորդ պետության կողմից նրա տարածքի նկատմամբ ներկայացվող պահանջ չի կարող ունենալ իրավական հիմք։
⸻
Վանիկ Նիկոյան
ԴԵՄ ԵՄ Քաղաքացիական շարժում
«Ժողովրդի Ձայնը Լսելի Է»
⸻
Statement by Vanik Nikoyan in Response to Aliyev’s Dangerous Rhetoric
Armenia’s Territorial Integrity Is Not a Subject of Bargaining
Aliyev’s Statement as a Dangerous Manipulation of International Law and a Precedent for Regional Destabilization
On January 16, 2026, President of Azerbaijan Ilham Aliyev made a statement claiming that “the creation of the Republic of Western Azerbaijan on the territory of modern Armenia is fully legitimate within the framework of the right of peoples to self-determination,” referring to the UN Charter and principles of international law.
This statement is presented as a legal justification, yet in reality it constitutes a political manipulation of international legal norms and is aimed at calling into question the territorial integrity and sovereignty of the Republic of Armenia.
⸻
Misinterpretation of the Right to Self-Determination
The right of peoples to self-determination is enshrined in Article 1 of the UN Charter and is one of the fundamental principles of international law. However, this principle does not operate independently and does not prevail over the principle of territorial integrity of states.
The UN Charter, as well as the 1970 Declaration of the UN General Assembly, clearly stipulate that the right of self-determination cannot be applied for the purpose of dismembering the territory of an existing independent and sovereign state.
In other words, the right to self-determination cannot be used as a legal basis for creating a new state entity on the territory of another state.
⸻
The Principle of Territorial Integrity
The second fundamental principle of international law is the territorial integrity of states. It is enshrined in Article 2 of the UN Charter and constitutes the foundation of international relations.
UN Member States are obliged to:
• respect each other’s territorial integrity
• refrain from the threat or use of force
• refrain from supporting separatist movements on the territory of other states
The Republic of Armenia is a full subject of international law, a Member State of the United Nations, and is recognized within its current internationally acknowledged borders.
⸻
A Classical Mechanism of Political Manipulation
Aliyev’s statement fits into a classical scenario of political manipulation:
1. The creation of a narrative of “historical rights”
2. The promotion of a so-called “right of return”
3. The invocation of “self-determination of peoples”
4. The ultimate claim of “statehood creation”
This model has previously been applied in a number of conflicts — in Crimea, Donbas, Abkhazia, and South Ossetia — and in all cases it led to military escalation and violations of international law.
⸻
Claims Without Legal Basis
Aliyev’s assertion that this is “not his personal whim, but the charter of the organization of which Armenia is a member” does not correspond to reality.
The UN Charter does not provide any mechanism by which a new state can be created on the territory of another state without the consent of that state.
Armenia has never recognized and cannot recognize any so-called “Republic of Western Azerbaijan” on its territory.
⸻
A Threat to Regional Security
This statement creates a dangerous precedent in the South Caucasus. It is aimed at:
• undermining regional stability
• attempting to legitimize new territorial claims
• increasing political pressure on Armenia
Such rhetoric contradicts the principles of peaceful coexistence and the foundations of the negotiation process.
⸻
Diplomatic Position
I, Vanik Nikoyan, express deep concern regarding the statement made by the President of the Republic of Azerbaijan on January 16, 2026, according to which “the creation of the Republic of Western Azerbaijan on the territory of modern Armenia is fully legitimate within the framework of the right of peoples to self-determination.”
I declare that such claims are absolutely inconsistent with international law and constitute a violation of the fundamental principles of the UN Charter.
The right of peoples to self-determination cannot be interpreted as the right to create a new state entity on the territory of another state and does not prevail over the principle of territorial integrity of states.
The Republic of Armenia is a full subject of international law, a Member State of the United Nations, and is recognized within its current borders. Any discussion about creating another state entity on the territory of Armenia has no legal basis.
I consider such statements to be inappropriate, threatening regional stability, and contradicting the peace process.
The Republic of Armenia reaffirms its commitment to the principles of international law and the peaceful settlement process.
⸻
Conclusion
Ilham Aliyev’s statement does not constitute a legal position. It is a political declaration based on a distorted interpretation of the principles of international law.
It is aimed at undermining the territorial integrity and sovereignty of the Republic of Armenia and may be regarded as ideological preparation for future pressure and possible escalation.
The Republic of Armenia remains a full subject of international law within its internationally recognized borders, and any territorial claim by a third state against Armenia has no legal foundation.
⸻
Vanik Nikoyan
ANTI-EU Civic Movement
“The Voice of the People Must Be Heard”
Vanik Nikoyanın Əliyevin təhlükəli ritorikasına cavab bəyanatı
Ermənistanın ərazi bütövlüyü alver predmeti deyil
Əliyevin bəyanatı beynəlxalq hüququn təhlükəli manipulyasiyası və regional sabitliyi pozan presedent kimi
2026-cı il yanvarın 16-da Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev BMT Nizamnaməsinə və beynəlxalq hüquq prinsiplərinə istinad edərək belə bir bəyanatla çıxış etmişdir:
“Müasir Ermənistan ərazisində Qərbi Azərbaycan Respublikasının yaradılması xalqların öz müqəddəratını təyinetmə hüququ çərçivəsində tam qanunidir.”
Bu bəyanat hüquqi əsas kimi təqdim edilsə də, əslində beynəlxalq hüquq normalarının siyasi manipulyasiyasıdır və Ermənistan Respublikasının ərazi bütövlüyü və suverenliyini şübhə altına almağa yönəlmişdir։
Xalqların öz müqəddəratını təyinetmə hüququ BMT Nizamnaməsinin 1-ci maddəsində təsbit olunmuş və beynəlxalq hüququn əsas prinsiplərindən biridir. Lakin bu prinsip müstəqil şəkildə fəaliyyət göstərmir və dövlətlərin ərazi bütövlüyü prinsipindən üstün deyil։ BMT Nizamnaməsi, eləcə də BMT Baş Assambleyasının 1970-ci il Bəyannaməsi açıq şəkildə göstərir ki, öz müqəddəratını təyinetmə hüququ mövcud müstəqil və suveren dövlətin ərazisinin parçalanması məqsədilə tətbiq edilə bilməz։
Başqa sözlə, bu hüquq başqa bir dövlətin ərazisində yeni dövlət qurumu yaratmaq üçün hüquqi əsas ola bilməz։
Beynəlxalq hüququn ikinci əsas prinsipi dövlətlərin ərazi bütövlüyüdür։ Bu prinsip BMT Nizamnaməsinin 2-ci maddəsində təsbit olunmuşdur və beynəlxalq münasibətlərin əsasını təşkil edir։ BMT-yə üzv dövlətlər bir-birinin ərazi bütövlüyünə hörmət etməyə, güc tətbiqi və hədəsindən çəkinməyə və digər dövlətlərin ərazisində separatçı hərəkatlara dəstək verməməyə borcludurlar։
Ermənistan Respublikası beynəlxalq hüququn tamhüquqlu subyektidir, BMT üzvüdür və mövcud beynəlxalq səviyyədə tanınmış sərhədləri daxilində tanınır։
Əliyevin bəyanatı siyasi manipulyasiyanın klassik ssenarisinə uyğun gəlir: əvvəlcə “tarixi hüquqlar” anlayışı formalaşdırılır, sonra “qayıdış hüququ” təşviq olunur, ardınca “xalqların öz müqəddəratını təyinetməsi” arqumenti irəli sürülür və nəticədə “dövlətçilik yaradılması” iddiası ortaya qoyulur։ Bu model əvvəllər Krımda, Donbasda, Abxaziyada və Cənubi Osetiyada tətbiq olunmuş və bütün hallarda hərbi eskalasiyaya və beynəlxalq hüququn pozulmasına gətirib çıxarmışdır։
Əliyevin “bu mənim şəxsi istəyim deyil, Ermənistanın üzv olduğu təşkilatın nizamnaməsidir” iddiası reallığa uyğun deyil։ BMT Nizamnaməsində bir dövlətin razılığı olmadan onun ərazisində yeni dövlət qurumunun yaradılmasını nəzərdə tutan heç bir mexanizm mövcud deyil։ Ermənistan heç vaxt və heç bir halda öz ərazisində hər hansı “Qərbi Azərbaycan Respublikası”nı tanımamış və tanıya bilməz։
Bu bəyanat Cənubi Qafqazda təhlükəli presedent yaradır və regional sabitliyin pozulmasına, yeni ərazi iddialarının legitimləşdirilməsinə cəhdə və Ermənistana qarşı siyasi təzyiqlərin gücləndirilməsinə yönəlmişdir։ Bu cür ritorika dinc yanaşı yaşama prinsiplərinə və danışıqlar prosesinin əsaslarına ziddir։
Mən, Vanik Nikoyan, Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin 16 yanvar 2026-cı il tarixli bəyanatı ilə bağlı dərin narahatlığımı bildirirəm։ Bəyan edirəm ki, bu cür iddialar beynəlxalq hüquqa tamamilə ziddir və BMT Nizamnaməsinin əsas prinsiplərinin pozulmasıdır։ Xalqların öz müqəddəratını təyinetmə hüququ başqa bir dövlətin ərazisində yeni dövlət qurumu yaratmaq hüququ kimi şərh edilə bilməz və dövlətlərin ərazi bütövlüyü prinsipindən üstün deyil։
Ermənistan Respublikası beynəlxalq hüququn tamhüquqlu subyektidir, BMT üzvüdür və mövcud sərhədləri daxilində tanınır։ Ermənistan ərazisində hər hansı digər dövlət qurumunun yaradılması ilə bağlı müzakirələrin heç bir hüquqi əsası yoxdur։
Bu cür bəyanatları regional sabitliyə təhdid və sülh prosesinə zidd ritorika hesab edirəm։ Ermənistan Respublikası beynəlxalq hüququn prinsiplərinə və sülh yolu ilə nizamlama prosesinə sadiqliyini bir daha təsdiqləyir։
İlham Əliyevin bəyanatı hüquqi mövqe deyil։ Bu, beynəlxalq hüquq prinsiplərinin təhrif olunmuş şərhinə əsaslanan siyasi bəyanatdır և Ermənistan Respublikasının ərazi bütövlüyünü və suverenliyini şübhə altına almağa yönəlmişdir։ Ermənistan Respublikası beynəlxalq səviyyədə tanınmış sərhədləri daxilində beynəlxalq hüququn tamhüquqlu subyekti olaraq qalır və üçüncü dövlət tərəfindən irəli sürülən hər hansı ərazi iddiasının hüquqi əsası yoxdur։
⸻
Vanik Nikoyan
ANTI-AB Civic Movement
“Xalqın səsi eşidilməlidir”
