«Ես Սամվելն եմ, բայց Գրիշի թոռ գիտեն ընձի։ Չնայած արդեն 30 տարի է՝ պապը չկա, բայց մեր տան տեղն էլ սաղը որպես Գրիշենց տուն գիտեն»։
«Հայկական ժամանակ»-ի հետ զրույցում ներկայանում է Սամվելն ու շարունակում․ «Քյավառցի մէ 5 կնիգ եկան, 4-ը ֆայտոնի մեջը նստան, 5-րդը եկավ կողքս։ Մեկ էլ, թե՝ քշա բաղնիք, քեֆերն էլ լավ էր։ Քշի բաղնքի դուռը կայնա, ըսի՝ հասանք, իջնի՞նք։ Ըսին, վարպետ, դու էլ ես գալի՞ս, ու հռհռանգը։ Տո ըսի՝ ընչի խառնվաք, ես տռուսիկով կլողնամ»։
Գյումրուց անբաժան ֆայտոնը հենց այս գերդաստանի շնորհիվ է մինչ օրս ապրում, գլորում պատմության անիվը քաղաքի փողոցներով, հին ու նոր պատմություններ պատմում հյուրերին ու տեղի բնակիչներին։
Ինչպես ֆայտոնը մտավ Գրիշի հայաթ, և երբ նույն հայաթը մնաց առանց ֆայտոն
Հիշողության անիվը 30 և ավելի տարի հետ է պտտում Սամվելը, պատմում, որ 98 տարեկանում մահացած պապը, որը մինչև 96-ը կնուտը վայր չի դրել, նախքան վախճանվելն է ձիերն ու ֆայտոնը վաճառել։
«98 տարեկան պապը մեռավ։ Մինչև 95-96 տարեկան ֆայտոն քշեց, հետո ըսավ՝ Սամո, էլ չեմ կռնա։ էդ էլ ընձի համար լավ էր։ Կնախատեին, թե՝ էդ տարիքին պապդ ընչի կաշխատի, պապին էլ կսեի՝ կնեղենար, կսեր՝ նստիմ, աշեմ, թե ե՞րբ բդի մեռնիմ, քանի կռնամ, կաշխատիմ, ու աշխատավ»,- պատմում է Սամվելը:
Ունեվորի տղա է եղել ֆայտոնչի Գրիշը, բայց լավ կյանք չի տեսել. կուլակաթափն ու աքսորը նաև այս գերդաստանին չի շրջանցել ժամանակին։
«Պատերազմը կսկսվի (նկատի ունի 2-րդ համաշխարհայինը -խմբ․), գուկան ձին տանելու։ Պապս էլ ձին մե օրմ առաջ ծախած կեղնի։ Կըսե՝ չկա, ծախել եմ։ Պապիս կըսեն՝ դու ուրեմն գիտեիր, որ պատերազմ բդի էղնի, ձին ծախել ես, որ քեզնից ձի չտանինք։ Պապս էլ կդառնա, թե՝ Ստալինը չիդեր, որ պատերազմ բդի էղնի, ե՞ս ուրդից բդի իմանայի։ Ըդի Ստալին բառի համար 8 տարի Սամարղանդ են ղրկել։ Ու դե պատերազմի ժամանակ նստած կեղնի։ Կմնան առանց հսկողի, սաղ գաղութը ուռուցվորին, սովից կմեռնին։ Պապս գելնի, կամվոյ չկա, բան չկա, կամացին կհասնի Տաշքենդ։ Մե գինեգործիմ մոտ ֆուրղունջի կաշխատի, հետո էդ գինեգործը կսե, որ գինի տամ կծախե՞ս։ Պապս կսե՝ ընչի չեմ ծախե։ Տանի, գինին կդնե մե ծառիմ տակ, կսկե ծախել։ Գուկան կողքից՝ խաղողս դնեմ ծախե, եմիշս, կառտոլս, ու կամացից պապս կդառնա բազառնիկ։ Բայց մամս գնացել, բերել է։ Էդ վախտ 7 երեխա են ունեցել արդեն»,- ասում է զրուցակիցը:
Գյումրի մտնել, սակյան, Գրիշին թույլ չեն տվել, ասել են՝ պատժի ժամանակը չի լրացել։ Գյումրեցի ֆայտոնչին Վրաստան է մեկնել. «Քանիմ վախտ մնացել է, մինչև Ստալինն էլ մեռել է, ամնիստիա է եղել, եկել է տուն։ Բայց քաղաքականի համար նստածին ով էր գործ տվողը։ Առաջ չուլ հավաքելու տեղ կար, ոսկոր, պղինձ, ստիպված ըդտեղ է աշխատել, հետո զակոզեռնոն ֆուրղունչի»։
Ամբողջական նյութը՝
https://www.armtimes.com/hy/article/296981
