Աշխատանքի միջազգային կազմակերպությունը (ԱՄԿ), աշխատանքի անվտանգությունը համարելով աշխատողների աշխատանքային իրավունքների պաշտպանության հիմնական ուղղություններից մեկը, 2003 թվականից ի վեր ապրիլի 28-ը հայտարարել է Առողջ և անվտանգ աշխատանքի համաշխարհային օր, որը նշվում է աշխարհի հարյուրից ավելի երկրներում: Օրվա խորհուրդն առողջ և անվտանգ աշխատանքի տարածումն է, որը կնպաստի ոչ միայն աշխատողների աշխատանքային իրավունքների պաշտպանությանն ու առողջ և անվտանգ աշխատանքային պայմանների ստեղծմանը, այլև աշխատավայրերում դժբախտ դեպքերի կանխարգելմանը:
ԵՊԲՀ առողջապահական ծրագրերի ազգային գիտահետազոտական «Հերացի» կենտրոնից նշում են, որ աշխատանքի առողջությունը ներառում է աշխատողների ֆիզիկական, մտավոր և սոցիալական բարեկեցությունը՝ միաժամանակ կանխելով աշխատանքի հետ կապված ռիսկերը:
Վնասակար գործոնները կարող են հանգեցնել մասնագիտական հիվանդությունների, որոնք նվազեցնում են աշխատողների աշխատանքային գործունեությանը մասնակցելու ունակությունը և հանգեցնում են երկարատև հիվանդությունների ավելացման: Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության (ԱՀԿ) և ԱՄԿ-ի գնահատմամբ՝ 2016 թվականին մասնագիտական հիվանդությունների և վնասվածքների հետևանքով մահացել է 1.88 միլիոն մարդ:
ԱՀԿ-ի Հարավարևելյան Ասիայի տարածաշրջանը բախվում է աշխատանքի հետ կապված մահացության անհամաչափ բարձր մակարդակի՝ 36.5 մահվան դեպք 100.000 աշխատող բնակչության համար: Մասնագիտական ռիսկերը նաև երրորդ ամենակարևոր բնապահպանական ռիսկի գործոնն են այս տարածաշրջանում` հիվանդությունների գնահատման համար:
Այս տարի աշխատանքի պաշտպանության համաշխարհային օրը նվիրված է «Աշխատանքի անվտանգության և առողջության հեղափոխական մոտեցումներ. արհեստական բանականության (ԱԲ) և թվայնացման դերը աշխատավայրերում» թեմային:
Թվայնացումը և ավտոմատացումը փոխակերպում են միլիոնավոր աշխատատեղեր ամբողջ աշխարհում՝ ստեղծելով աշխատանքի անվտանգության և առողջության բարելավման լայն հնարավորություններ: Ավտոմատացումը և խելացի մոնիտորինգի համակարգերը կարող են նվազեցնել վտանգավոր իրավիճակների ռիսկը, կանխել վնասվածքները և ընդհանուր առմամբ բարելավել աշխատանքային պայմանները: Այնուամենայնիվ, այս առաջընթացներն իրենց հետ բերում են նաև նոր հավանական ռիսկեր, որոնք պահանջում են կանխարգելիչ և հարմարվողական քաղաքականության միջոցառումներ:
Արհեստական բանականության և թվայնացման դերը աշխատավայրում ցույց է տալիս, թե ինչպես են այս նոր տեխնոլոգիաները բարելավում աշխատողների առողջությունն ու բարեկեցությունը՝ միաժամանակ ընդգծելով ակտիվ քաղաքականության անհրաժեշտությունը՝ նոր ռիսկերը վերացնելու համար:
Կատարելով վտանգավոր առաջադրանքներ, օգնելով գործողություններին և օպտիմալացնելով լոգիստիկան՝ ռոբոտներն օգնում են նվազեցնել ռիսկերը և բարձրացնել արդյունավետությունը: Արհեստական բանականության վրա հիմնված համակարգերը բարելավում են աշխատանքի անվտանգության և առողջության մոնիտորինգը, օպտիմիզացնում առաջադրանքներն ու գործողությունները, նվազեցնում ծանրաբեռնվածությունը և խթանում նորարարությունը` նույնիսկ ավանդաբար ցածր տեխնոլոգիական արդյունաբերություններում: Այնուամենայնիվ, անհարժեշտ է ակտիվ քաղաքականություն վարել՝ այդ տեխնոլոգիաների անվտանգ և արդար ներդրումն ապահովելու համար:
«Թվայնացումը հսկայական հնարավորություններ է բացում աշխատավայրում անվտանգության բարձրացման համար։ Ռոբոտները կարող են փոխարինել աշխատողներին վտանգավոր «եռաչափ աշխատանքներում», որոնք կարող են լինել կեղտոտ, վտանգավոր և նվաստացուցիչ: Ավտոմատացումը կարող է նվազեցնել կրկնվող առաջադրանքների քանակը, ինչպիսիք են գործարանային արտադրական գծերում կամ վարչական աշխատանքում, ինչը թույլ է տալիս աշխատողներին կատարել ավելի բարդ առաջադրանքներ։
«Բայց որպեսզի մենք կարողանանք լիարժեք օգտվել այդ տեխնոլոգիաների առավելություններից, մենք պետք է ապահովենք դրանց ներդրումը՝ առանց նոր ռիսկերի առաջացման»,-ասում է ԱՄԿ-ի աշխատանքի անվտանգության քաղաքականության թիմի ղեկավար Մանալ Ազզին:
Նույն ելույթում ընդգծվում է, որ առաջադեմ ռոբոտաշինությունը և ավտոմատացումը, վիրտուալ և ընդլայնված իրականության օգտագործումը և նոր գործիքները, ինչպիսիք են խելացի կրելի սարքերը, որոնք ապահովում են իրական ժամանակում ռիսկերի հայտնաբերում կամ շրջակա միջավայրի սենսորներ, որոնք վերահսկում են օդի որակը, փոխակերպում են անվտանգությունն ու առողջությունը՝ կանխելով դժբախտ պատահարները և նվազեցնելով վտանգավոր գործոնների ազդեցությունը: Բացի այդ, թվայնացումը հանգեցնում է հիբրիդային և հեռավար աշխատանքի ձևերի, որոնք ապահովում են ճկունություն և բարելավում հոգեկան առողջությունը:
Այնուամենայնիվ, այս ձեռքբերումները կարող են հանգեցնել նաև նոր ռիսկերի: Մինչ ռոբոտները արդյունավետորեն կատարում են վտանգավոր առաջադրանքներ, աշխատողները, ովքեր սպասարկում, վերանորոգում կամ համագործակցում են այդ մեքենաների հետ, կարող են բախվել նոր վտանգների: Ռոբոտների անկանխատեսելի վարքագիծը, համակարգի խափանումները կամ կիբեր սպառնալիքները կարող են վտանգել անվտանգությունը: Էրգոնոմիկ ռիսկերը կարող են առաջանալ մարդու և ռոբոտի փոխազդեցության, ինչպես նաև կրելի սարքերի և էկզոկմախքների օգտագործման ժամանակ, որոնք չունեն անհրաժեշտ համապատասխանություն, կիրառելիություն կամ հարմարավետություն:
Ուսումնասիրությունները շեշտում են, որ արհեստական բանականությունից և ավտոմատացումից չափազանց մեծ կախվածությունը կարող է նվազեցնել մարդու վերահսկողությունը, ինչը, իր հերթին, կբարձրացնի անվտանգության և առողջության ռիսկերը արտադրության մեջ, մինչդեռ ալգորիթմներով պայմանավորված ծանրաբեռնվածությունը և շարունակական կապը կարող են նպաստել սթրեսի, այրման և հոգեկան առողջության հետ կապված խնդիրների:
