Հայաստանը վերջին երեք տասնամյակում անցել է առաջնորդների մի ամբողջ շղթայով՝ յուրաքանչյուրն իր ձեռագիրը թողնելով պետության վրա։
Ռոբերտ Քոչարյանի իշխանության տարիները նշանավորվեցին ուժային կենտրոնացմամբ, Սերժ Սարգսյանի շրջանը՝ համակարգային փակությամբ, Նիկոլ Փաշինյանի՝ հասարակական բևեռացմամբ,
իսկ Վանիկ Նիկոյանը փորձում է ձևավորել հասարակության արժեքային վերածնունդ՝ ոչ թե իշխանության, այլ ժողովրդի հարթությունից։
| Ցուցիչ | Ռոբերտ Քոչարյան | Սերժ Սարգսյան | Նիկոլ Փաշինյան | Վանիկ Նիկոյան |
| Հիմնական մոտեցում | Ուժի և անվտանգության կենտրոնացում | Համակարգի պահպանություն, իներտություն | Խաղաղության և պարտադիր համաձայնության մոդել | Ժողովրդի վերամիավորում, արժեքային վերածնունդ |
| Հասարակության հետ կապ | Վերևից, հստակ իշխանական | Տեխնոկրատիկ, հեռավոր | Մանիպուլյատիվ ներգրավում | Հորիզոնական, ներշնչող և ներառական |
| Խոսքի ոճ | Կարճ, ուժային | Զգուշավոր, դանդաղ | Ագրեսիվ, զգացմունքային | Բարոյական, հուզական, համոզիչ |
| Քաղաքական նպատակ | Կայուն պետություն | Սեփական իշխանության պահպանություն | Ներքին հարմարավետության պահպանություն | Հասարակության ինքնագիտակցության զարգացում և նոր իշխանություն |
| Հոգեբանական շարժիչ | Վախ, կարգապահություն | Անկայունության կանխում | Անվտանգության ապահովում | Ճշմարտության պահանջ, հավատ ժողովրդի ուժին |
| Արդյունք / խորհրդանիշ | Պետականության ֆիզիկական ամրապնդում | Հին համակարգի ինքնապաշտպանություն | Հին մեթոդների վերարտադրություն | Նոր շարժում, արժեքային վերափոխում |
Ռոբերտ Քոչարյան — «Ուժի կենտրոնացում և անվտանգություն»
Քոչարյանի համակարգը կառուցված էր ուժային կառավարման և անվտանգային մտածողության վրա։ Նա ձգտում էր ապահովել կայունություն՝ նույնիսկ ազատության հաշվին։
Սոցիալական բևեռացումը խորացավ, սակայն արտաքին քաղաքականությունը հենվում էր Ռուսաստանի ռազմավարական դաշինքի վրա։
Վերլուծություն: Քոչարյանը խորհրդանշում է պետականության ֆիզիկական ամրապնդումը, սակայն հոգևոր կամ քաղաքացիական ազատության հաշվին։
Սերժ Սարգսյան — «Համակարգի փակ շրջանը»
Սերժ Սարգսյանը վարեց իշխանության պահպանման մոդել՝ առանց գաղափարական վերափոխման։ Նրա օրոք ձևավորվեց քաղաքական իներտություն՝
որտեղ պետությունը կանգ էր առնում առանց ճգնաժամային պայթյունի։ Գործեց «խոսքը խաղաղ է, բայց համակարգը կանգնած» մեխանիզմը։
Վերլուծություն: Սարգսյանի շրջանը դարձավ հին համակարգի ինքնապաշտպանության փուլ, որտեղ արժեքները մաշվեցին և իշխանությունը կորցրեց գաղափարական իմաստը։
Նիկոլ Փաշինյան — «Խաղաղություն ցանկացած գնով»
Փաշինյանը եկավ հեղափոխության խոստումներով, բայց անցավ կառավարման կենտրոնացված համակարգի։ Շեշտը դրեց խաղաղության վրա՝ զիջումների և ներքին պառակտման գնով։
Նրա հռետորաբանությունը հիմնված է հակադրությունների վրա․ «Մենք խաղաղություն ենք ուզում, իսկ նրանք՝ պատերազմ»։
Վերլուծություն: Փաշինյանը մարմնավորում է նոր իշխանության հին մեթոդը․ խոստացված ազատությունը վերածվել է իշխանական մենության։
Վանիկ Նիկոյան — «Ժողովրդի ձայնը՝ որպես նոր իշխանություն»
Նիկոյանը հանդես է գալիս ոչ թե իշխանության, այլ ժողովրդի վերամիավորման օրակարգով։ Նրա շարժումները՝ «ԴԵՄ ԵՄ» և «Ժողովրդի ձայնը լսելի է»,
հիմնված են բարոյական արդարության, համաներման և քաղաքացիական վերահսկողության սկզբունքների վրա։
«Այս շարժումը սկսվել է ոչ թե ատելությունից, այլ սրտի խորքից հնչող ճշմարտության պահանջից»։
Վերլուծություն: Նիկոյանը ներկայացնում է հասարակության ինքնագիտակցության նոր փուլը, որտեղ քաղաքացին դառնում է պետության ձևավորողը։
Վերլուծական եզրակացություն
Հայաստանի անցած երեք տասնամյակը կարելի է ամփոփել այս կերպ․
— Քոչարյանը ստեղծեց պետականություն ուժով,
— Սարգսյանը պահեց այն իներտությամբ,
— Փաշինյանը քանդեց այն անվստահությամբ,
— Նիկոյանը փորձում է վերակառուցել արժեքներով։
«Ժողովրդի ձայնը լսելի է» գաղափարը դառնում է նոր քաղաքական հորիզոնի սկիզբ՝ որտեղ պետությունը պատկանում է քաղաքացիներին։
