Ամեն օր գոռում են «պետություն չենք ունենալու», հաճախ գիտակցաբար կամ անգիտակցաբար աշխատում են հենց այդ պետության դեմ։ Թե իբր Հայաստանը «դառնում է Թուրքիա կամ Ադրբեջան», կորցնում է պետականությունը, ինքնիշխանությունը և հեռանկարը։
Եկեք ասեմ ինչ է լինելու
Վերջին շրջանում հայկական տեղեկատվական դաշտում ակտիվորեն տարածվում են տագնապահար պնդումներ, թե իբր Հայաստանը «դառնում է Թուրքիա կամ Ադրբեջան», կորցնում է պետականությունը, ինքնիշխանությունը և հեռանկարը։ Այս խոսույթը սնվում է վախից, անտեղյակությունից և հաճախ՝ գիտակցված մանիպուլյացիայից։ Այս հոդվածի նպատակն է սառնասրտորեն, առանց հույզերի, բացատրել՝ ի՞նչ են իրականում ուզում Թուրքիան և Ադրբեջանը Հայաստանից, և ի՞նչ չեն կարող կամ չեն ուզում ստանալ։
1. Ի՞նչ է ուզում Ադրբեջանը Հայաստանից
Ադրբեջանի պահանջները քաղաքական մակարդակում հիմնականում տեղավորվում են երեք ուղղությունների մեջ.
ա) Տրանսպորտային և լոգիստիկ անվտանգ կապ
Ադրբեջանի առաջնային նպատակներից մեկն է ունենալ անխափան հաղորդակցություն իր հիմնական տարածքի և Նախիջևանի միջև։ Սա տնտեսական և ռազմավարական-լոգիստիկ խնդիր է, ոչ թե Հայաստանի վերացման ծրագիր։ Ադրբեջանը շահագրգռված է ճանապարհների, երկաթուղիների և բեռնափոխադրումների կայունությամբ, ոչ թե Հայաստանի պետական համակարգը ղեկավարելով։
բ) Սահմանների և անվտանգության կանխատեսելիություն
Ադրբեջանի համար կարևոր է, որ Հայաստանի հետ սահմանը լինի կանխատեսելի, վերահսկելի և միջազգային խաղացողների համար հասկանալի։ Սա դասական պետություն-պետություն տրամաբանություն է, ոչ թե կլանման։
գ) Պատերազմի ռիսկի նվազեցում սեփական տնտեսության համար
Ադրբեջանի տնտեսությունը կախված է էներգետիկ նախագծերից և միջազգային ներդրումներից։ Լայնամասշտաբ անկայունությունը կամ Հայաստանի վերացումը հակասում է այդ շահերին։
Ասեմ Ադրբեջանի մասով
Ադրբեջանը չի ուզում Հայաստանը «դարձնել Ադրբեջան»։ Նրան պետք է կառավարելի, թույլ չհակադարձող, բայց գոյություն ունեցող պետություն, որի հետ կարելի է պայմանավորվել և հաշվարկներ անել։
2. Ի՞նչ է ուզում Թուրքիան Հայաստանից
Թուրքիայի մոտեցումը ավելի լայն տարածաշրջանային է և կառուցված է ոչ թե ազգայնական ֆանտազիաների, այլ տնտեսական և աշխարհաքաղաքական հաշվարկների վրա.
ա) Տարածաշրջանային կայուն միջանցք Արևելք–Արևմուտք
Թուրքիան շահագրգռված է, որ Հայաստանը լինի անցումային, կապող օղակ, ոչ թե փակ, անկանխատեսելի գոտի։ Թուրքիային պետք է բաց սահման, բեռնափոխադրումներ, առևտրի հնարավորություններ։
բ) Ռուսաստանի և Իրանի ազդեցության հավասարակշռում
Հայաստանի գոյությունը որպես անկախ պետություն Թուրքիային թույլ է տալիս ունենալ բուֆերային գոտի մեծ խաղացողների միջև։ Թուրքիայի համար ավելի շահավետ է անկախ, բայց թույլ Հայաստան, քան քաոսային տարածք կամ ուրիշի վերահսկողության տակ գտնվող տարածք։
գ) Պատմական հարցի սառեցում, ոչ թե լուծում
Թուրքիան չի ուզում նոր ճակատներ, նոր ցեղասպանական օրակարգեր կամ միջազգային սկանդալներ։ Նրան պետք է հարաբերական լռություն, ոչ թե Հայաստանի անհետացում։
Ասեմ Թուրքիայի մասով
Թուրքիան չի կարող և չի ուզում կլանել Հայաստանը։ Դա կբերի միջազգային պատժամիջոցների, անկայունության և նոր հակամարտությունների, որոնք հակասում են իր տնտեսական օրակարգին։
3. Ի՞նչն է բացարձակ սուտ և մանիպուլյացիա
Հետևյալ պնդումները քաղաքական մոլորեցում են.
«Հայաստանը դառնալու է Թուրքիա կամ Ադրբեջան»
«Հայերը կկորցնեն լեզուն, եկեղեցին, պետականությունը»
«Քարտեզից Հայաստանը վերանալու է մոտ ապագայում»
Պետությունները չեն «կուլ տալիս» իրար 21-րդ դարում ֆեյսբուքյան սցենարներով։ Պետությունները «թուլացնում են», ճնշում են, պայմաններ թելադրում, բայց վերացնելը լրիվ այլ մակարդակի գործընթաց է, որը այսօր ոչ մեկի շահերից չի բխում։
4. Իրական վտանգը որտեղից է գալիս
Հայաստանի համար ամենամեծ վտանգը արտաքին չէ միայն։ Ավելի վտանգավոր է.
հասարակության խուճապային վիճակը,
պետականության արժեքի նսեմացումը սեփական քաղաքացիների կողմից,
մամուլի և սոցիալական ցանցերի միջոցով վախի վաճառքը,
քաղաքական սնանկ խոսույթը՝ «ամեն ինչ վերջացել է» տրամաբանությամբ։
Պետությունները չեն փլվում, երբ ճնշվում են։ Պետությունները փլվում են, երբ սեփական ժողովուրդը դադարում է հավատալ դրանց գոյությանը։
Հայաստանը չի դառնում Թուրքիա, չի դառնում Ադրբեջան և չի վերանում քարտեզից։ Հայաստանը մնում է պետություն՝ իր խնդիրներով, թույլություններով և մարտահրավերներով։ Թուրքիան և Ադրբեջանը Հայաստանից ուզում են կանխատեսելիություն և շահավետ հարաբերություններ, ոչ թե ազգաբնակչություն կամ պետական դրոշ։
Իսկ այն մարդիկ, ովքեր ամեն օր գոռում են «պետություն չենք ունենալու», հաճախ գիտակցաբար կամ անգիտակցաբար աշխատում են հենց այդ պետության դեմ։
Պետականությունը նախ և առաջ գիտակցություն է։ Եթե կա գիտակցություն՝ կա պետություն։ Եթե չկա՝ թշնամին անգամ ավելորդ է։
Վանիկ Նիկոյան
«ԴԵՄ ԵՄ» քաղաքացիական շարժում
«Ժողովրդի ձայնը լսելի է» կուսակցություն
