Հայ առաքելական եկեղեցու շուրջ ծավալված վերջին իրադարձությունները շատերին է առիթ տվել վերհիշելու խորհրդային իշխանության տարիները, բռնադատվածներին, ՊԱԿ-ի հակամարդկային գործունեությունը եւ նրա զոհերին: Մարդիկ ընթերցում եւ վերընթերցում են Սերգեյ Դովլաթովի, Լեռ Կամսարի, Գուրգեն Մահարու, Էդմոն Ավետյանի եւ այլ հեղինակների հուշերը խորհրդային ՊԱԿ-ի, ստալինյան ժամանակների մասին, օրինակներ բերում, թե հետխորհրդային որ երկրներում են լյուստրացիա (գաղտնազերծում) իրականացրել եւ ինչպես, որից հետո էլ այդ երկրները դարձել են ավելի ժողովրդավարական ու մարդակենտրոն:
« Մենք շարունակ անիծում ենք ընկեր Ստալինին, եւ հասկանալի է` ըստ արժանվույն: Բայց եւ այնպես, ես ցանկանում եմ հարցնել. ո՞վ է գրել չորս միլիոն մատնագրերը: (Այս թիվն էր շրջանառվում գաղտնի կուսակցական փաստաթղթերում ): Ձերժինսկի՞ն: Եժո՞վը: Աբակումո՞վն ու Յագոդա՞ն:
Ոչ մի դեպքում: Դրանք գրել են շարքային սովետական մարդիկ: Դա նշանակո՞ւմ է արդյոք, որ ռուսները մատնիչներ ու լրտուներ են: Ոչ մի դեպքում: Պարզապես ազդեցություն են ունեցել պատմական պահի միտումները »,- գրել է Սերգեյ Դովլաթովն իր հանրահայտ «Զոնա » վիպակում:
Անկախությունից հետո Հայաստանում ոչ միայն լյուստրացիա չեղավ, այլեւ` պետական բարձր պաշտոններ զբաղեցրին այն անձինք, որոնք բարեհաջող կարիերա էին արել խորհրդային իշխանության տարիներին: Նրանք նույն կերպ ծառայեցին նաեւ Հայաստանի երրորդ հանրապետության իշխանություններին` ապօրինություններով եւ կեղծիքներով ամրապնդելով նրանց դիրքերը: Հայաստանի հասարակական-քաղաքական շրջանակներում, այնուամենայնիվ, պարբերաբար շրջանառվել է լյուստրացիա իրականացնելու հարցը: 2011թ. նման մի նախաձեռնությամբ ԱԺ-ում հանդես եկավ այն ժամանակ ընդդիմադիր «Ժառանգություն » խմբակցությունը, որը, սակայն, ընթացք չունեցավ:
Հիշեցնենք, որ «ժառանգությունը» նպատակ ուներ օրենքի այս նախագծով գաղտնազերծել մինչեւ 1991թ. սեպտեմբերի 21-ի Հայաստանի անկախության հանրաքվեն նախկին ԽՍՀՄ Պետական անվտանգության կոմիտեի, հետախուզական, հակահետախուզական, օպերատիվ—հետախուզական գործունեություն իրականացնող մարմինների կամ այլ երկրների հատուկ ծառայությունների հետ բացահայտ կամ գաղտնի հիմունքներով աշխատած կամ համագործակցած անձանց:
Ըստ օրենքի նախագծի հեղինակների՝ օրինագիծը վերաբերում էր բացառապես օտարերկրյա գործակալներին, եւ որեւէ առնչություն չունի Հայաստանի անվտանգության ծառայության աշխատակիցների հետ:
Լյուստրացիա պետք է լինի, քանի որ դա պետք է հասարակական- քաղաքական մթնոլորտի առողջացման, ոչ թե խաթարման համար: Եվ որպեսզի դա ոչ թե պառակտի հասարակությանը, ոչ թե միմյանց դեմ հանի ու թշնամացնի տարբեր ճամբարներում գտնվողներին, պետք է օգտվել այն երկրների փորձից, որոնք կիրառել եւ հաջողության ու առաջընթացի են հասել այդ հարցում:
Թագուհի Հակոբյան
