Ռազմական փորձագետ Կարեն Հովհաննիսյանի կարծիքով՝ այս պահին ռազմական էսկալացիայի վտանգը մեծ է, իսկ Ալիևի թիվ մեկ օրակարգը Հայաստանին պարտադրելն է ստորագրել փաստաթուղթ, այն է, այսպես կոչված, «Զանգեզուրի միջանցք»-ի տրամադրումը:
Այս մասին նա ասում է «Հայկական ժամանակ»-ի հետ զրույցում՝ հավելելով, որ Ալիևը առավելագույնս շտապողականություն է ցուցաբերում, քանի որ աշխարհում ժամ առ ժամ իրավիճակ է փոխվում:
«Եվ հնարավոր է, որ գա մի ժամանակահատված, որը նրա համար այլևս հարմար չլինի և նույնիսկ նրա այդ առևտրի առարկան՝ նավթը կամ գազը, այլևս դերակատարություն չունենան: Այս առումով Ալիևը շտապում է և չի էլ թաքցնում իր նկրտումները: Բացեիբաց շանտաժի լեզվով է խոսում, որ եթե Հայաստանը չցանկանա, ապա ուժով կիրականացնեն: Ի դեպ, պետք է ասեմ, որ շանտաժի լեզվով է խոսում նաև Էրդողանը. բոլորովին վերջերս հայտարարություն արեց, որ Հայաստանի և Հունաստանի նկատմամբ կվարվեն այնպես, ինչպես վարվեցին ԼՂ-ի նկատմամբ: Այսինքն, ամեն դեպքում, ուժի կիրառման հնարավորությունը շատ ավելի մեծ է, քան խաղաղ բանակցային ճանապարհով որևէ բանի հասնելու»,- նկատում է նա:
Ըստ ռազմական փորձագետի՝ Հայաստանն այս փուլում ճիշտ ուղու վրա է, այն առումով, որ աշխարհին ամեն դեպքում փորձում է ցույց տալ՝ հակված է խաղաղության գնալու՝ միևնույն ժամանակ հասկացնելով, որ Ադրբեջանը խաղաղություն չի ցանկանում:
«Իրականում Բաքվի բռնապետն անում է այն, ինչ իրեն ասում է Էրդողանը, նույն բանն էլ անում է Էրդողանը: Եթե ուշադիր լինենք, Էրդողանը նույնպես նույն այն պետությունների վրա է մատ թափ տալիս, որոնց վրա այսօր Ալիևն է մատ թափ տալիս: Բայց սա չպետք է մեզ խանգարի ու կաշկանդի, որ մենք մեր ռազմավարական հարաբերությունները կառուցենք և կարողանանք նոր դաշնակիցներ փնտրել կամ անվտանգային որոշակի համատեղ մեխանիզմներ մշակել այդ բոլոր պետությունների հետ: Չպետք է այն սինդրոմով տառապենք, որ իրենք ում ինչ ուզեն կասեն, Բաքվի բռնապետն անպատժելի է և այլն, չկա նման բան, պարզապես այդ պահին հնարավոր է որոշակի տնտեսական շահերի համընկնում, և երկրները մատ թափ տալու արձագանքը չեն տալիս: Բայց ես վստահ եմ՝ երբ ժամանակը գա, Ադրբեջանի և Թուրքիայի տեղը ցույց կտան»,- հավատացած է նա:
Կարեն Հովհաննիսյանը առավել մանրամասնում է, թե ինչ պետք է անի Հայաստանն այս իրավիճակում. «Իրականում այս փուլում առնվազն երկու բան պետք է անենք. առաջինը՝ պետք է դիվանագիտական դաշտում փնտրենք մեզ համար կարևոր ռազմավարական գործընկերներ, մեկ, երկուսի վրա հույս դնելը ճակատագրական սխալ կլինի, երկրորդը՝ պետք է կարողանանք բանակը շատ արագ տեմպերով կարգի բերել, այդ թվում՝ զինանոցը, որովհետև, ամեն դեպքում, կարող ենք ունենալ զենք-զինամթերք հավուր պատշաճի, և դա լինի զսպող օղակ»:
Հարցադրմանը՝ արդյոք ունե՞նք այդքան ժամանակ, վերջինս պատասխանում է. «Այս նույն հարցը ինձ տալիս էին նաև երեք տարի առաջ, երբ 2020 թվականին նոյեմբերի 9-ի հայտարարությունը ստորագրվեց: Այդ ժամանակ էլ ասում էի՝ այո, ժամանակ ունենք, և իսկապես ժամանակ ունեինք, պարզապես մենք այդ ժամանակը չօգտագործեցինք ինչպես պետքն էր, ծախսեցինք ներքին քաղաքականության վրա: Այժմ կրկին ասում եմ՝ ունենք ժամանակ և կարող ենք իրավիճակը բոլորովին այլ ուղղությամբ փոխել»:
Միևնույն ժամանակ նա հիշեցնում է, որ Ալիևի գլխին կախված է Լեռնային Ղարաբաղի և տեղահանված բնակչության հարցը:
«Ալիևը սա շատ լավ գիտակցում է, մենք էլ ենք գիտակցում, որ քանի դեռ այս ամենը նոր է, կարող ենք իրեն իր իսկ լարած թակարդը գցել: Դրա համար ժամանակը կհերիքի, եթե կարողանանք այդ ժամանակը ճիշտ օգտագործել, այլ ոչ թե ասենք՝ ունենք ժամանակ, լավ, մի տարի հետո դրանով կզբաղվենք»,- կարծում է նա:
Վերջինիս խոսքով՝ Ադրբեջանի նախագահը, անշուշտ, վախեր ունի, որոնք երեք տարի ամեն օր ցույց է տալիս՝ խոսելով իր բանակի ուժեղ լինելու մասին. «Պետք է փաստենք, որ 44-օրյա պատերազմում չի հաղթել Ալիևի բանակը, այնտեղ կռվել է թուրքական բանակը, վարձկանները: Առնվազն 4 օր, երբ կռվում էր ադրբեջանական բանակը, հայկական բանակը պատվով կատարում էր իր առջև դրած խնդիրը, երբ արդեն հրամանատարությունն անցավ թուրքական կողմին, այդ ժամանակ նոր իրավիճակը առաջնագծում փոխվեց»:
Իսկ հայկական բանակի բարոյահոգեբանական վիճակը, Կարեն Հովհաննիսյանի խոսքով, շատ ուղիղ կապ ունի թիկունքի հետ:
«Եթե թիկունքում տրամադրությունները անկումային են, խժդժություններ կան, ապա դա շատ ուղիղ և արագ ազդում է բանակի բարոյահոգեբանական վիճակի վրա, իսկ երբ թիկունքից զգացվում է ամրությունը, ուժը, ապա դիրքում կանգնած զինվորը շատ ավելի վստահ է: Բայց պետք է ասեմ, որ մենք չպետք է շեշտը դնենք բարոյահոգեբանական վիճակի վրա, ասենք՝ բարոյահոգեբանական վիճակը շատ լավ է, խնդիր չկա: Իրականում խնդիրներ կլինեն, եթե մենք այդպես մտածենք»,- ասում է Հովհաննիսյանը:
Ռազմական փորձագետը վստահ է, որ հայկական բանակը այսօր պատրաստ է դիմակայել Ադրբեջանի սադրանքներին, նույնիսկ՝ էսկալացիայի սրացման դեպքում:
Մեկնաբանելով ՀԱՊԿ-ի այն հայտարարությունը, ըստ որի՝ հայ-ադրբեջանական հակամարտության սրման հավանականությունը մեծ է՝ զրուցակիցն ասում է՝ այդ կառույցը 2020 թվականին մի մեծ քննություն տվեց և չհանձնեց: Հովհաննիսյանի կարծիքով՝ այն այսօր փորձում է Հայաստանում վերականգնել համբավը:
«Իրականում ՀԱՊԿ-ի հայտարարությունները ավելի շատ քաղաքական են, քան անվտանգային, մինչդեռ պետք է այդ հայտարարությունները բոլորովին այլ համատեքստում լինեին: Այս առումով կարող եմ ասել, որ, ցավոք, Հայաստանը տուժում է գերտերությունների՝ աշխարհակարգերի շահերի բախման կիզակետում, սակայն պետք է կարողանանք այստեղից մեր օգուտները քաղել և շատ պարզ ու հստակ հարցնել, ասենք, օրինակ, եթե Ադրբեջանը հարձակվում է ՀՀ-ի վրա, ով ինչ գործողություններ է պատրաստվում իրականացնել, կլինի ՀԱՊԿ-ը, Արևմուտքը, թե Իրանը: Թե չէ ստացվում է դիվանագիտական կրակոցներ են հնչում միայն, երբ գալիս է գործելու ժամանակը, հղում են անում ինչ-որ փաստաթղթերի և այդպես պարտակում իրենց անգործությունը»,- ասում է նա:
Հերմինե Կարապետյան
