Սիրելի Թումանյան՝ Նամակ քեզ «Արևը ծագեց, և աշխարհը լուսավորվեց»

Սիրելի Թումանյան՝ Նամակ քեզ «Արևը ծագեց, և աշխարհը լուսավորվեց»,— Այսպես գրեցիր դու, ով լեռների երգիչ, Բայց քանի՞ անգամ այդ լույսը խլեցին, Քանի՞ անգամ, արյան ու կրակի մեջ, Մեր արշալույսներն օտար ոճրով խեղդվեցին։ Տիգրանի թագը երբեմն ոսկով շողաց, Արարատն անխոնջ կանգնած մնաց, Բայց Հռոմի երկաթն մեր ոսկորները ջարդեց, Բյուզանդն էլ մեր անունը խանդակեց։ Ապա նորալուսնի բազմանիստ սուրը Օսմանյան ձեռքերով սրվեց, հղկվեց, Եվ այդ դաշույնի տակ՝ մի ազգ արնաքամ, Մի ժողովուրդ փոշի դարձավ, ցրվեց։ «Պայքարեցին, բայց ամեն ինչ զուր անցավ»,— Գրեցիր, երբ 1905-ի կրակները բորբոքվեցին, Երբ Բաքվի դաշույնները իրենց հետքը թողեցին, Երբ Վանի փողոցները արյունով ողողվեցին։ Դու տեսար՝ ինչպես պատռվեցին դրոշները, Ինչպես վանքերը քար ու մոխիր դարձան, Բայց դու չխոնարհվեցիր— Ո՛չ, Թումանյան, դու չխոնարհվեցիր։ Ասա՛ ինձ, ո՛վ բանաստեղծ, Չէ՞ որ դու կանգնեցիր, Չէ՞ որ վազեցիր որբերի լացի ձայնին, Չէ՞ որ ձեռքերը նրանց դողացող Դու հավաքեցիր, նրանց հույսը պահեցիր։ Ես ևս կանգնած եմ, ես ևս տանում եմ, Ես ևս փնտրում եմ այդ լույսի վերջին շողերը։ Վեց զավակ—վեց ջահ, Փոթորկին, գիշերին դիմաց կանգնած։ Ո՞ւր են հայրերը, ո՞ւր են տղամարդիկ, Ո՞ւր են բանաստեղծները՝ սրի ու գրի հետ, Ո՞ւր է հավատքը, որ կանգուն էր առաջ, Որ Գեղարդում աղոթեց, որ Կարսում լացեց, Որ բանտի պատերի տակ Քրիստոսին շշնջաց։ «Սիրտս բաց վերք է, որ այրվում է»,— Եվ իմ սիրտն է այրվում, ո՛վ տասի հայր։ Անիի համար, որ դեռ աղոթքներ է շշնջում, Մուշի համար, որի գրքերը մեղքի ծովում խեղդվեցին, Խարբերդի, Բաղեշի, Վանի վերջին կռվի, Սուրբ հողերի վրայով անցնող ուրվականների համար։ Դու գրեցիր Գիքորի մասին՝ Երեխայի, որ անտարբեր աշխարհը խեղդեց։ Եվ հիմա, Թումանյան, նրանք կրկին կորած են, Մեր որդիներն ու դուստրերը հուսահատ են դարձել։ Նրանք լեզուն փոխում են օտար բառերի, Հավատքը վաճառում են կուռքերին, Տներն օտարին հանձնում, Եվ Հայաստանը տարեցտարի փոքրանում է, Քանի դեռ զավակները փախչում են, Քանի դեռ հայրերը կռանալով լռում են։ «Քիչ ենք, բայց հայ ենք»,— Այսպես ասացիր, և մենք կանգուն ենք։ Քիչ, բայց անվեհեր։ Քիչ, բայց ազատ։ Քիչ, բայց Քրիստոսի պատվիրանին հավատարիմ։ Ես վեցին մեծացնում եմ, ինչպես դու տասին, Նրանց հին երգերն եմ սովորեցնում։ Ոչ թե վախենալու, ոչ թե խոնարհվելու, Ոչ թե սառած սրտերով ապրելու։ Ո՛վ Թումանյան, ցույց տուր ինձ մեկին, Մեկ հայ, քսանութից, Ով իր անունը հացի դիմաց չի վաճառել, Ով դեռ քո դրած ճանապարհով է քայլում։ Մեկին, որ աղոթում է այնտեղ, ուր դու աղոթեցիր, Մեկին, որ կառուցում է այնտեղ, ուր դու կառուցեցիր, Մեկին, որի արյան մեջ դեռ վառվում է Արարատի անկոտրում կամքը։ Աշխարհը խավարում է, բայց արշալույսը դեռ սպասում է, Հողը դեռ շնչում է քարի տակ։ Լեռը կանչում է, հայրերը արթնանում են, Եվ ես մենակ չեմ կանգնի։ Որովհետև Քրիստոս կվերադառնա կրակով ու բարկությամբ, Որ իրերինը վերցնի, որ հողը մաքրի։ Եվ Նա կտեսնի մի ազգ, որ կանգուն է, Անհատույց, ինչպես Նա էր ծրագրել։ Վեց հիմա, տաս ապա, դեռ շատ պիտի ծնվեն, Հողից սերված, հավատքով մկրտված։ Եվ երբ Նա գա, ո՛վ պայծառ բանաստեղծ, Մեզ կգտնի պատրաստ՝ ընդունելու Նրա լույսը։ Հայաստանի, հավատքի, հայրենիքի համար, Ո՛վ Թումանյան, մենք միայնակ չենք։ Հեղինակ՝ Հովվապետ Ջոել Թենի