Չիկագոյում կա գողտրիկ ռեստորան՝ «Սայաթ-Նովա», որը կրում է 18-րդ դարի հայ բանաստեղծ Հարություն Սայադյանի անունը, ում «Երգերի արքա» կեղծանունն ինքնին խոսում է։ Այստեղի խոհանոցն այնքան զարմանալի է, որ ես հատուկ մեկնեցի այստեղ՝ համի համար: Լոս Անջելեսում մի քանի շաբաթ առաջ բախտ ունեցա հանդիպելու հայ խոհարար եւ հեռուստահաղորդավար Արա Զադային։ Խոհանոցի մասին մեր զրույցներն այնքան հետաքրքիր էին, որ ես որոշեցի կիսվել դրանցից մի քանիսով, գրում է Լիզա Բ Զիմերմանը Forbes-ի իր հոդվածում։
«Հայկական խոհանոցը, ի տարբերություն տարածված համոզմունքների, այնքան էլ ծանր չէ։ Այն բաղկացած է հացահատիկային, թարմ խոտաբույսերի խառնուրդից եւ, իհարկե, լավաշի առատությունից։ Պարզ բաղադրիչները, որոնք զուգորդվում են բազմաթիվ անուշաբույր խոտաբույսերի հետ, այս փորձառությունը դարձնում են իսկապես շունչը կտրող»,- ասում է հայ խոհարարը:
Խոսելով հայկական գինիների մասին՝ Արան նշում է, որ առաջին անգամ հայկական գինի համտեսել է Հայաստան կատարած իր առաջին այցի ժամանակ։ «Այդ ժամանակից ի վեր հայկական գինեգործության մեջ իսկական հեղափոխություն է տեղի ունեցել։ Գինեգործներ ամբողջ աշխարհից եկել են երկիր՝ խաղողի այգիներ ձեռք բերելու եւ գինեգործության գործընթացը նորարարելու համար։ Դրա շնորհիվ հայկական գինիներն իսկական գտածո են դարձել գիտակների համար»,- գտնում է նա։
Նրա խոսքով՝ երկար ժամանակ հայկական գինիների համար դժվար էր ճանաչում ձեռք բերել պատմական գործոնների պատճառով. «Սակայն նրանց պատմությունը վեց հազար տարվա վաղեմություն ունի։ Սակայն Խորհրդային Միության տարիներին ուշադրությունը կենտրոնացված էր կոնյակի արտադրության վրա։ Բացի այդ, շատերն այն ժամանակ տանը պատրաստում էին իրենց գինին, որը հեռու էր միշտ բարձրորակ լինելուց»։
Պատասխանելով հարցին, թե դժվար արտասանվող խաղողի տեսակները խոչընդոտո՞ւմ են հայկական գինիների հանրահռչակմանը, Արա Զադան նշեց, որ թեեւ որոշ տեղական խաղողի սորտեր կարող են դժվար արտասանել, սակայն դա մարդկանց չի խանգարում։ «Հետաքրքիր է նաեւ, որ Հայաստանի էնդեմիկ խաղողի սորտերը չեն ենթարկվում ֆիլոքսերայի եւ աճեցվում են սեփական արմատներով, ինչը հազվադեպ է գինեգործության ժամանակակից աշխարհում»։
Խոհարարի կարծիքով՝ հայկական խոհանոցի ամենանշանակալի ավանդական ուտեստներն են «խորովածը»՝ հայկական խորովածը, լավաշի իշխանը, հարիսան։ «Իմ անձնական ֆավորիտը խաշն է։ Խոհանոցը հայտնի է նաեւ լավաշի, պանիրների ու անուշաբույր խոտաբույսերի բազմազանությամբ»։
«Ինձ հետաքրքրում է խոհարարության դասական մեթոդները խառնել ժամանակակից ստեղծագործական մեկնաբանության հետ, որպեսզի հայկական խոհանոցն ավելի մատչելի եւ հասկանալի դառնա շատերի համար: Երբեմն դա ներառում է տարբեր մշակույթների բաղադրիչների համադրում՝ դասական ճաշատեսակներին նոր համ հաղորդելու համար… Որոշ երիտասարդներ կարող են որոշակի ամաչել հին հայկական ուտեստներից, քանի որ գիտեն, թե որքան ջանք է գործադրվել դրանց պատրաստման համար: Երբ ես ցուցադրում եմ պատրաստման ավելի հեշտ եւ մատչելի մեթոդներ, դա կարող է ոգեշնչել նրանց ինքնուրույն զբաղվել խոհարարությամբ»:
