Քաղաքագետ Մանվել Սարգսյանը գրում է.
Ռուսաստանի քաղաքականության մասին իմ երեկվա ստատուսի տակ ընկերներիցս մեկը մեկնաբանություն է թողել այն առաջարկով, որ «լուծումներ տվեք , դա գիտենք ,ինչպես եք պատկերացնում հա րցի լուծումը»։
Ես պատասխանեցի նրան, բայց կարծում եմ այս հարցը շատերին է հետաքրքրում։ Ուստի որոշեցի այս թեմայով առանձին ստատուս գրել։
Երեսուն տարի Հայաստանում առաջադեմ էին համարվում այն գործիչները, ովքեր բոլորին համոզում էին, որ Հայաստանի անվտանգության և զարգացման միակ միջոցը հաշտեցումն է Թուրքիայի կողմից։ Նշվում էր, որ հայկական պետության ձևավորման այլ հնարավորություն չկա, հատկապես, որ Հայաստանի Հանրապետությունը հռչակվել է Խորհրդային Հայաստանի Լեռնային Ղարաբաղի Ինքնավար Մարգի հետ միացման հիման վրա։ Ըստ այդմ, ԼՂԻՄ-ի հարցը խանգարում Թուրքիայի հետ հաշտեցմանը, և դրա դեմ ինչ-որ բան պետք է արվի։
2020-23 թվականների պատերազմներին հաջորդած Արցախի ֆիզիկական լիկվիդացումը ցույց տվեց հայ քաղաքական գործիչների նեղ աշխարհայացքը։ Հույսերը, որ Թուրքիայի հետ կարգավորման վաղեմի սպասումն իրականություն կդառնա, շատ արագ մարեցին։ Թուրքիան, ինչպես միշտ, չի ցանկացել խոսել Հայաստանի հետ, այլ ուղարկել է Ադրբեջան։ Եվ ամենակարճ ժամանակում Հայաստանը բախվեց ագրեսիայի վտանգին, իսկ շատերի կարծիքով՝ Արցախի ճակատագրի կրկնության սպառնալիքին։ Հայաստանն օգնության համար դիմեց Արևմուտքին, բայց Հայաստանի նախկին դաշնակից Ռուսաստանը սկսեց սպառնալ նրան իր ինքնիշխանության, և հենց երկրի կորստով։ Ստեղծվել է մի իրավիճակ, որը կարելի է բնութագրել որպես ցուցվանգ։
Եվրոպացի քաղաքական գործիչները նշում են, որ Հայաստանին սպառնում է Ադրբեջանի կողմից ագրեսիայի սպառնալիքը։ Կարծիքներ կան նաեւ, որ Հայաստանը կարող է կրկնել Արցախի ճակատագիրը։ Որոշ երկրներ՝ Ֆրանսիան, Հունաստանը, Հնդկաստանը, պատրաստակամություն են հայտնել զենքով օգնել Հայաստանին։ Իսկ Եվրախորհրդարանը և ԱՄՆ Սենատը աջակցություն են հայտնել Արցախի ժողովրդի իրավունքներին։
Այս իրավիճակը շատ պարզ է բոլորի համար։ Հարցը մնում է. ի՞նչ անել, եթե թուրքերն ու ռուսները երբեք չդադարեն զգուշացնել Հայաստանին իրենցից բացի այլ երկրների հետ համագործակցության անթույլատրելիության մասին։
Պատասխանը պարզ է՝ մենք վերջապես պետք է զբաղվենք ինքնիշխան քաղաքականությամբ, որքան էլ դա սարսափելի թվա։ Իսկ քաղաքականությունը պայքար է քո իրավունքների համար։ Դրա իրականացման մեխանիզմը նպատակաուղղված գործողություններն են՝ նոր իրականություն ձևավորելու և բոլորին ստիպելու այդ իրողությունները ճանաչելու ջանքերը։ Դրա համար անհրաժեշտ է հասկանալ, որ ուղղակի մասնակցելով որոշակի երկրների օրակարգերին անհնար է հասնել սեփական իրավունքների հարգման։ Միայն զենքով ել հնարավոր չէ պաշտպանվել. Ինչ-որ պահի բոլորը ձեզ կդավաճանեն։ Նրանք ձեզ չեն դավաճանի միայն այն ժամանակ, երբ ձեր շահերը մեծ հետաքրքրություն են առաջացնում ուրիշների համար։ Ինչ վերաբերում է մնացած ամեն ինչին, ապա ամեն ինչ բանական է։
Միջազգային հարաբերությունները հիմնված են ուժերի հավասարակշռության վրա. Բացի սրանից, անվտանգության և կայունության մեխանիզմներ չկան։ Յուրաքանչյուր սուբյեկտ պետք է տիրապետի նվազագույն ուժին, որը ստիպում է իր հակառակորդներին (թշնամիներին) զսպել իրենց՝ իր դեմ ուժ կիրառելուց: Եվ ուժը ոչ այնքան սեփական ներուժն է, որքան ազգային շահերի վրա հիմնված սուբյեկտների կոալիցիան։ Նրանք, ովքեր մնում են մեկուսացված, կուլ են տալիս ուրիշներին:
Դուք կարող եք հարցնել. այդ դեպքում ի՞նչ պետք է անի Հայաստանը, եթե իրեն սպառնում են Ռուսաստանը և Թուրքիան և թույլ չեն տալիս հարաբերություններ հաստատել այլ երկրների հետ։ Պատասխանը պարզ է՝ դուք պետք է կարողանաք կոալիցիա կազմել այն երկրների հետ, որոնց վրա Ռուսաստանն ու Թուրքիան ազդեցություն չունեն։ Դա անելու համար հարկավոր է նման երկրների աչքում ձեզ արժեքավոր ներկայացնել, առանց դրա ոչ ոք ձեզ հետ չի խոսի: Ներկայումս շատ է խոսվում որոշ երկրների մասին, որոնք հայտարարում են Հայաստանի հետ ռազմավարական հարաբերություններ ձեւավորելու պատրաստակամության մասին։ Դուք պետք է աշխատեք այս երկրների հետ (Իրան, Հունաստան, Ֆրանսիա և այլն), եթե ձեզ հաջողվի դա անել, Ռուսաստանն ու Թուրքիան իրենք կգան ձեզ հետ խոսելու : Այդ դեպքում դուք կարող եք ստիպել նրանց կառուցողական զրույց վարել ձեզ հետ։
Եվ, իհարկե, առավոտից երեկո պայքարեք, որպեսզի ձեր բոլոր իրավունքները ճանաչվեն միջազգային մակարդակով։ Հենց դու տալիս ես քո իրավունքները ուրիշներին, դու նրանց իրավունք ես տալիս ուժ կիրառել քո դեմ։ Ահա այսքանն են քաղաքականության բոլոր գաղտնիքները:
