Սեպտեմբերի 21-ը միայն տոն չէ։ Այն հարց է՝ մենք ի՞նչ ենք անում մեր անկախության հետ։ Այսօր ես չեմ ուզում հերթական անգամ գրել՝ «Շնորհավոր Անկախության տոն» և ավարտել խոսքը։
Որովհետև 2026 թվականի սեպտեմբերի 21-ին Հայաստանի համար անկախությունը միայն 1991 թվականի պատմական որոշման մասին չէ։
Այսօր անկախությունը նաև այն մասին է, թե ով է որոշելու Հայաստանի ապագան այն պահին, երբ մեր տարածաշրջանի ամբողջ քաղաքական և անվտանգային համակարգը վերաձևավորվում է։
Հայաստանի շուրջ միաժամանակ շարժվում են մի քանի տարբեր գործընթացներ։
Ադրբեջանն ու Թուրքիան խորացնում են իրենց քաղաքական և ռազմական համագործակցությունը։ Այս օրերին Ադրբեջանում անցկացվում է «Power of Unity–2026» զորավարժությունը՝ Թուրքիայի և Ուզբեկստանի մասնակցությամբ, այդ թվում՝ Նախիջևանում, ավիացիայի և անօդաչու միջոցների ներգրավմամբ։
Իրանը շատ ուշադիր հետևում է Սյունիքի շուրջ ցանկացած փոփոխության՝ հատկապես այն հարցին, թե տարածաշրջանային նոր հաղորդակցությունները պահպանելու՞ են Հայաստանի լիակատար ինքնիշխանությունը, թե՞ ստեղծվելու է այլ տրամաբանություն։
Ռուսաստանը հայտարարում է Հայաստանի հետ հարաբերությունների պահպանման և զարգացման մասին, իսկ Երևանն իր հերթին ասում է, որ ցանկանում է Ռուսաստանի հետ հարաբերությունների հետագա խորացում՝ միաժամանակ արձանագրելով, որ տարածաշրջանի պայմաններն այլևս նախկինը չեն։
ԱՄՆ-ն իր մասնակցությունն է բերել Հայաստանի տարածքով նախատեսվող նոր հաղորդակցային համակարգի ձևավորմանը։
Եվ Եվրոպան ևս ավելի ակտիվորեն է մտնում Հարավային Կովկասի քաղաքական և տնտեսական իրականության մեջ։
Այս ամենը պարզապես դիվանագիտական հանդիպումների շարք չէ։
Սա տարածաշրջանային նոր դասավորության ձևավորման գործընթաց է։
Եվ դրա կենտրոնում Հայաստանն է։
Վերջին օրերի ամենաուշագրավ հայտարարություններից մեկը, իմ կարծիքով, Նիկոլ Փաշինյանի սեպտեմբերի 17-ի ելույթն էր։
Նա հայտարարեց, որ խաղաղության համաձայնագրի տեքստը «փինգ-փոնգով» ավելի լավը դարձնելու ներուժ այլևս չէր տեսնում, և որ կողմերը գնացել են այլ տրամաբանությամբ։
Միաժամանակ նա «Արևմտյան Ադրբեջան» խոսույթը անվանեց Հայաստանի և տարածաշրջանային անվտանգության լուրջ մարտահրավեր և սպառնալիք։
Սա պետք է շատ ուշադիր կարդալ։
Որովհետև այստեղ հարցն արդեն միայն խաղաղության պայմանագրի տեքստը չէ։
Հարցն այն է, թե ինչ է լինելու պայմանագրից հետո։
Խաղաղության թուղթը կարող է լինել կարևորագույն քայլ։
Բայց թղթից հետո գալիս է իրական քաղաքականությունը։
Սահմանները։
Հաղորդակցությունները։
Սյունիքը։
Տնտեսական շահերը։
Տրանսպորտային ուղիները։
Ռազմական հավասարակշռությունը։
Եվ ամենակարևորը՝ ով ինչ շահ է ստանալու նոր տարածաշրջանային համակարգից։
Ես չեմ ասում՝ պատերազմ է լինելու։
Նման հայտարարություն այսօր անելու համար անհրաժեշտ փաստական հիմք չկա։
Բայց ես նաև չեմ կարծում, որ պետությունը կարող է իրեն թույլ տալ մտածել՝ քանի դեռ բանակցությունների սեղանն աշխատում է, անվտանգության բոլոր խնդիրներն արդեն լուծված են։
Խաղաղության գործընթացը և անվտանգության պատրաստվածությունը միմյանց հակառակ չեն։
Ընդհակառակը։
Խաղաղությունը պետք է ունենա անվտանգության հենարան։
Ինձ հատկապես հետաքրքրում է մեկ այլ հարց։
Եթե տարածաշրջանը բացվում է, եթե նոր ճանապարհներ են կառուցվում, եթե Հայաստանի տարածքով անցնելու են տարածաշրջանային և միջազգային նշանակության հաղորդակցություններ, եթե տարբեր ուժային կենտրոններ փորձում են իրենց շահը գտնել այդ նոր համակարգում՝
Հայաստանը պարզապես ճանապարհ է լինելու՞, թե՞ այդ նոր համակարգի ինքնուրույն որոշող մասնակիցը։
Ահա այստեղ է անկախության իրական չափանիշը։
Ինձ համար Հայաստանի անկախությունը չի նշանակում փակվել աշխարհից։
Եվ չի նշանակում կախված լինել մեկ կենտրոնից։
Հայաստանը կարող է և պետք է հարաբերություններ ունենա Ռուսաստանի հետ։
Հայաստանը կարող է և պետք է զարգացնի հարաբերությունները Եվրոպայի և ԱՄՆ-ի հետ։
Հայաստանը կարող է և պետք է ունենա Իրանի հետ ռազմավարական փոխըմբռնում։
Հայաստանը պետք է կարգավորի հարաբերությունները Թուրքիայի հետ։
Հայաստանը պետք է ձգտի Ադրբեջանի հետ կայուն խաղաղության։
Բայց այս բոլոր հարաբերությունների մեջ պետք է մնա մեկ անփոփոխ սկզբունք.
Հայաստանի Հանրապետության պետական շահը չի կարող փոխանցվել որևէ այլ պետության գերակա շահով։
Այսօր ես ավելի շատ հարցեր ունեմ, քան պատրաստի պատասխաններ։
Ի՞նչ է լինելու սեպտեմբերի 22–26-ի դիվանագիտական փուլից հետո։
Արդյո՞ք Երևանն ու Բաքուն կկարողանան խաղաղության գործընթացը տեղափոխել իրականացման փուլ։
Արդյո՞ք «Արևմտյան Ադրբեջան» հռետորաբանությունը կմնա քաղաքական խոսույթ, թե՞ կվերածվի նոր պահանջների։
Ի՞նչ տեսք կունենա TRIPP-ը իրականության մեջ։ Թե առ հասարակ չի լինի TRIPP։
Ո՞վ է լինելու այդ համակարգի տնտեսական և քաղաքական շահառուն։
Ի՞նչ դեր է ստանալու Թուրքիան։
Ի՞նչ կարմիր գծեր է պահելու Իրանը։
Ինչպե՞ս է Ռուսաստանը վերաձևավորելու իր ներկայությունը տարածաշրջանում։
Եվ ամենակարևորը՝
Հայաստանը այս ամենի մեջ ունենալո՞ւ է իր սեփական երկարաժամկետ օրակարգը։
Սրանք այն հարցերն են, որոնց պատասխանները կարող են որոշել ոչ միայն առաջիկա ամիսները, այլ Հայաստանի առաջիկա տասնամյակները։
Ես՝ Վանիկ Նիկոյանս, այս Անկախության օրը ուզում եմ մեկ բան ասել.
Մենք չպետք է վախենանք աշխարհից։
Բայց չպետք է նաև ուրիշների ծրագրերը շփոթենք Հայաստանի ծրագրի հետ։
Մենք չպետք է ապրենք պատերազմի սպասումով։
Բայց չպետք է խաղաղության անվան տակ կորցնենք զգոնությունը։
Մենք չպետք է փակվենք տարածաշրջանից։
Բայց բացվող տարածաշրջանում չպետք է կորցնենք մեր ինքնիշխանությունը։
Մենք չպետք է ընտրենք աշխարհի որևէ կենտրոնի փոխարեն։
Մենք պետք է կարողանանք խոսել բոլորի հետ՝ առանց մեր պետությունը որևէ մեկի փոխարեն կառավարելու։
Անկախությունը հենց սա է։
Ոչ թե այն, որ աշխարհը մեզնից հեռու է։
Այլ այն, որ աշխարհի ամենաբարդ խաղերի մեջ մենք շարունակում ենք մնալ ինքներս մեր երկրի որոշողը։
Այսօր աշխարհը փոխվում է։
Հարավային Կովկասը փոխվում է։
Հայաստանի շուրջ ձևավորվում է նոր համակարգ։
Եվ ես ուզում եմ, որ այս նոր համակարգի մասին խոսելիս մի բան երբեք չմոռանանք.
Հայաստանը ոչ մեկի միջանցքը չէ։
Հայաստանը ոչ մեկի արբանյակը չէ։
Հայաստանը ոչ մեկի հակամարտության գործիքը չէ։
Հայաստանը պետություն է։
Եվ մեր ամենամեծ պարտականությունն այսօր այդ պետության անկախ որոշման իրավունքը պահելն է։
Հիշող լինենք նրանց, ովքեր անկախությունը նվաճեցին։
Պատասխանատվություն՝ նրանց, ովքեր այսօր այն պահելու պարտականությունն ունեն։
Հ․Գ․ Շատ բան պարզ կլինի 2027թ Ապրիլ 14
Հ․Գ․Գ․ Այս փուլում Հայաստանի ղեկին գտնվելը նախանձելու տեղ չէ․ պետության առջև կանգնած մարտահրավերների մասշտաբն այնպիսին է, որ երկիր կառավարելը ամեն մեկի բան չէ։
