Նրանք այն անվանում են «Կյանքի ճանապարհ», քանի որ այն միակ ճանապարհն է, որը կապում է Լեռնային Ղարաբաղը Հայաստանի Հանրապետության հետ:
Սակայն մոտ ինը ամիս է, ինչ Լաչինի միջանցքը արգելափակված է Ադրբեջանի իշխանությունների կողմից, ինչի հետևանքով տարածաշրջանում սննդի, դեղորայքի, հիգիենայի ապրանքների և վառելիքի խիստ պակաս կա:
18-ամյա Հայկը (կեղծանուն) կանգնած է Գորիսի համեստ հյուրանոցի պատշգամբում՝ Ադրբեջանի հետ սահմանի հայկական կողմում և տեսազանգով խոսում է մոր հետ։
«Ոչ ձու, ոչ շաքարավազ, ընդհանրապես քաղցրավենիք չկա, հացը հաշվարկով են բաշխում, օրերս ժամը 04:00-ին վեր կացա, որ հերթ կանգնեմ»,- ասում է մայրը Ղարաբաղի Մարտակերտ քաղաքից:
Հայերը չեն կարողանում հասնել իրենց ընտանիքներին Լաչինի միջանցքի մյուս կողմում, քանի որ այն դեկտեմբերից արգելափակված է Ադրբեջանի կողմից։
Ոչ մի անկախ լրատվամիջոց չի կարողացել հասնել Լեռնային Ղարաբաղ: Սոցցանցերում շրջանառվում են դատարկ խանութների լուսանկարներն ու տեսանյութերը։
«Մարդիկ ժամերով հերթեր են կանգնում նվազագույն սննդի չափաբաժիններ ստանալու համար: Մարդիկ ուշաթափվում են հացի հերթերում»,- պատմում է տեղացի լրագրող Իրինա Հայրապետյանը ձայնային հաղորդագրության մեջ:
«Մենք տրանսպորտի համար վառելիք չունենք, և մարդիկ ստիպված են երկար կիլոմետրեր քայլել ոտքով, որպեսզի հերթեր կանգնեն և գնեն այն, ինչ կարող են՝ իրենց ընտանիքներին կերակրելու համար»:
Լեռնային Ղարաբաղի տեղական իշխանությունները նշում են, որ մահացության յուրաքանչյուր երրորդ դեպքը տեղի է ունենում թերսնման պատճառով:
«Ես դեպք գիտեմ, երբ հղի կինն իր երեխային կորցրել է, քանի որ բենզին չի եղել, որ հիվանդանոց տեղափոխեն»,- ասում է Հայկի մայրը։
Նա խոսում է մարտ ամսից ի վեր գազ չունենալու, վառելիքի, դեղորայքի, նույնիսկ շամպունի և հոսանքի կանոնավոր անջատումների մասին: Ձմռան գալու հետ իրավիճակը ավելի կվատանա։
Նրա որդին ատելություն, վախ ու հուսահատություն է զգում. «Որովհետև ես հասկանում եմ, որ վաղ թե ուշ իմ տունը, իմ քաղաքը, իմ երկիրը կվերցնի Ադրբեջանը»։
Չնայած մշակութային առումով այդքան ընդհանրություններին, հարավկովկասյան երկու պետությունները՝ Հայաստանը և Ադրբեջանը, տասնամյակներ շարունակ պայքարել են այս հողի վերահսկողության համար՝ տասնյակ հազարավոր կյանքեր խլած պատերազմներում:
2020 թվականի վերջին վեցշաբաթյա պատերազմում Ադրբեջանը գրավել է Լեռնային Ղարաբաղին հարակից բոլոր տարածքները, որոնք գտնվում էին Հայաստանի հսկողության տակ 1994 թվականից ի վեր։
Ռուսաստանի միջնորդությամբ հաստատված զինադադարը հիմնված էր ռուս խաղաղապահների տեղակայման վրա՝ երաշխավորելու հայերի անվտանգությունը և վերահսկելու Լաչինի միջանցքը՝ թույլ տալով մարդկանց և ապրանքների ազատ տեղաշարժը Ղարաբաղի և Հայաստանի Հանրապետության միջև:
Սակայն, երբ Ռուսաստանը կենտրոնացած է ուկրաինական պատերազմի վրա, Ադրբեջանը անցած դեկտեմբերին կառավարության կողմից աջակցվող բնապահպան ակտիվիստների հետ փակել է Լեռնային Ղարաբաղի տարածաշրջանային մայրաքաղաք Ստեփանակերտի ճանապարհը։
Ապրիլին Ադրբեջանը Լաչինի միջանցքում տեղադրեց իր ռազմական անցակետը՝ արդարացնելով իր «ինքնիշխան իրավունքը» և «տարածքային ամբողջականության ամբողջական վերականգնումը»։ Այն մեղադրել է Հայաստանին ռազմական պաշարներ բերելու ճանապարհն օգտագործելու մեջ, ինչը Հայաստանը հերքում է։
Լեռնային Ղարաբաղ մուտք գործած միակ միջազգային մարդասիրական կազմակերպությունը Կարմիր խաչի միջազգային կոմիտեն է։ Թեև բժշկական տարհանումներ է իրականացրել, սակայն չի կարողացել երաշխավորել անվտանգ անցումը, ինչպես պարզել է Խաչատրյանների ընտանիքը հուլիսի 29-ին։ Դա այն օրն էր, երբ 68-ամյա Վագիֆ Խաչատրյանին տեղափոխում էին Երևան՝ սրտի հիվանդության անհետաձգելի վիրահատության համար։
«Երբ նրանք մոտեցան ադրբեջանական անցակետին, ասացին, որ պետք է 10 րոպեով տանեն, որ մի քանի հարց տան»,- ասում է նրա դուստրը՝ Վերա Խաչատրյանը։ «Իմ հորը տարել են Կարմիր խաչի աշխատակցի հետ, մի քանի րոպե անց Կարմիր խաչի աշխատակիցը վերադարձել է, բայց հորս տարել են անհայտ ուղղությամբ»։
Մանրամասն՝ bbc.com
